Wat betekent deze plek voor jullie?
Boon: “Het is bijna een sprookje. Alles leeft hier nog: de haard staat aan, de kaarsen branden. Het is geen museum, er wordt nog écht gewoond, gevierd, geleefd.”

De Gelder: “Popta is in 1712 overleden, maar zijn testament leeft voort. Alles is gericht op behoud. Laatst hadden we een diner in de eetkamer, precies zoals toen: geen verwarming, geen kunstlicht, alleen 160 kaarsen.”

Wie wonen er in het gasthuis?
Boon: “Het ‘binnen-gasthuis’ is begin 18de eeuw gebouwd voor vrouwen. Dat staat letterlijk in het testament. Nog steeds wonen hier alleen vrouwen, van begin twintig tot ver in de zeventig. Sommigen al meer dan dertig jaar.”

“De gasprijs werd vijf keer zo hoog. Toen wisten we: dit is niet houdbaar”

Hoe ontstond het idee voor aquathermie?
Boon: “Eigenlijk uit noodzaak. Er moest van alles vervangen worden: cv-installaties, daken met asbest, verrotte delen. Toen kwam ook nog de oorlog in Oekraïne en schoten de gasprijzen omhoog.”

De Gelder: “De gasprijs werd vijf keer zo hoog. De kosten rekenen we normaal gesproken door aan de bewoners, maar omdat die het niet altijd even breed hebben, besloten we een deel zelf te dragen. Toen kwam wel het besef: dit is niet houdbaar.”

Wat spreekt jullie aan in deze techniek?
De Gelder: “We wilden iets dat past bij de plek. Je kijkt dan naar wat kan bij een rijksmonument met een archeologische terp. Aquathermie bleek het meest geschikt. Het idee dat je een slotgracht kunt gebruiken als een soort batterij, dat is toch prachtig?”

Hoe werkt aquathermie hier?
De Gelder: “De slotgracht is uitgediept en gerestaureerd. Je hebt genoeg watervolume nodig en genoeg oppervlak om te verwarmen. Dat is allemaal doorgerekend. Bij Huis Bergh in Gelderland, waar ik nu ook een groot renovatieproject doe, kon het niet. Maar hier klopt de verhouding precies.”

“Een slotgracht alsbatterij, dat is toch prachtig?”

En wat is de grootste uitdaging?
Boon: “Energie. Het systeem werkt alleen als we stroom zelf duurzaam opwekken. Maar als rijksmonument mogen we geen panelen op daken of in de tuin. En op onze landbouwgrond – 400 hectare! – mogen we ook geen zonnepark aanleggen. We hebben contact met een lokale energiecoöperatie, maar ook dat is een lang proces. En dan blijf je afhankelijk van derden.”

De Gelder: “Iedereen wil van het gas af, maar beleidsmatig gebeurt er weinig concreets. Er is veel gepraat, maar weinig ruimte om echt iets te doen. Onze hartenkreet naar de politiek: als je zegt dat je iets belangrijk vindt, handel er dan ook naar. Geef mensen een mandaat om te doen wat nodig is.”

Boon: “Floris heeft gelijk. Iedereen is enthousiast, ook de provincie en gemeente, maar aan het eind van elk gesprek is er een ‘maar’. Je loopt vast op regelgeving. Terwijl je met een zonneweide in theorie zó aan de slag kunt.”

Boon: “We hebben alles afgewogen: elektrisch, warmtepompen, zonne-energie. Met een puntensysteem zijn we de scenario’s doorgelopen. Voor deze historische plek kwam aquathermie als winnaar uit de bus.”

“Het systeem kan draaien. Nu de ruimte nog om het te realiseren”

Wat is jullie aanpak nu?
De Gelder: “We hebben het project opgedeeld. Eerst isoleren we de huisjes. Die worden klaargemaakt voor het nieuwe systeem. Vervolgens zouden we aan de slag kunnen met aquathermie, maar dat staat nu on hold.”

Boon: “Pas als de wet- en regelgeving versoepelt, kunnen we dit project echt uitrollen.”

Wat is jullie droom voor het Poptaslot en Fryslân?
De Gelder: “Dat we alsnog het hele systeem realiseren. Het kan technisch, het verbetert de woonkwaliteit. Maar daarvoor is politieke en beleidsmatige ruimte nodig.”

Boon: “Als wij dit voor elkaar krijgen, laat dat zien dat het wél kan. Dan kunnen andere historische plekken ook verduurzamen. Je moet alleen wel willen. En mogen.”

[Dit artikel is onderdeel van Warm Fryslân, editie 4]