Energiedamwanden in de Baarder Sleat

Langs de Harmen Sytstrawei in Baard wordt de walbeschoeiing vernieuwd. Maar dat is niet alles. De traditionele beschoeiing maakt plaats voor zogeheten energiedamwanden: damwanden die niet alleen het water tegenhouden, maar ook warmte oogsten uit het oppervlaktewater.

Via leidingen die aan de stalen damwanden zijn bevestigd, wordt warmte onttrokken aan het water én de bodem. Een natuurlijk koudemiddel (bietensap) transporteert die warmte naar de warmtepompen in gebouwen. Daar wordt de temperatuur verhoogd en geschikt gemaakt voor verwarming en warm tapwater. In totaal worden vijf woningen en één basisschool aangesloten op dit mini-netwerk.

De energiedamwanden zorgen dus voor een dubbele functie: grond- en waterkering én duurzame warmteopwek, met minimale impact op het landschap en waterleven.

Zeer laag temperatuurnetwerk (ZLT)

Het systeem in Baard is een gesloten bronnet, ook wel ZLT-netwerk genoemd. Dat betekent: een circulatiesysteem met temperaturen tussen de -2 en 20 graden. Omdat het water niet direct wordt rondgepompt zoals bij open systemen, heeft dit nauwelijks effect op de ecologie. Ook blijft warmteverlies tijdens het transport beperkt.

Elke woning en het schoolgebouw krijgen een individuele warmtepomp die werkt met het natuurlijke koudemiddel propaan. Dat is minder milieubelastend dan veelgebruikte chemische koudemiddelen. De warmtepompen zorgen samen voor verwarming, tapwater en een flink hogere efficiëntie dan traditionele cv-ketels.

Van ambitie naar uitvoering

Het project is een initiatief van coöperatie Grieneko en wordt ondersteund door de gemeente Leeuwarden, die optreedt als projectleider en verantwoordelijk is voor het technische ontwerp. Vanuit het Wetterwaarmte-programma voerden EXTRAQT en Ekwadraat de thermische simulaties en vergunningaanvragen uit.

Baard is een van de gebieden in de gemeente die zijn aangewezen als kansrijk voor een aardgasvrije toekomst. Het project past binnen de ambitie om uiterlijk in 2050 geen gebouwen meer met aardgas te verwarmen en dient als voorbeeldproject voor kleinschalige collectieve aquathermie.

In 2023 werd een Interreg-subsidie toegekend. In 2025 werd het ontwerp afgerond en gestart met de aanbesteding. Eind 2025 startte de bouw, gevolgd door een periode van monitoring en evaluatie.

Wat levert het op?

Met dit project worden zes gebouwen aardgasvrij. Maar minstens zo belangrijk: het laat zien dat ook kleine collectieve systemen technisch en organisatorisch haalbaar zijn. Het is een testcase voor energiedamwanden, een leertraject voor samenwerking en vergunningen en een opstap naar mogelijk grotere toepassingen in Baard en andere dorpen.

Lessen uit het veld

Klein betekent niet automatisch eenvoudig. De gemeente en betrokken partijen leerden dat een project met zes aansluitingen bijna net zoveel tijd en organisatie vraagt als een grootschaliger project. Van communicatie en projectleiding tot vergunningen en technische afstemming: het vraagt om zorgvuldige aandacht en heldere afbakening.

Ook in de communicatie met bewoners bleek zorgvuldigheid essentieel. “Wat voor ons logisch is, is voor bewoners vaak nieuw,” aldus de projectgroep. “Je moet mensen de tijd geven, helder uitleggen wat je doet en waarom, en ruimte laten voor vragen.”