Warmte uit eigen achtertuin

In 2021 nam Enerzjy Kooperaasje De Poask het initiatief om te onderzoeken of aquathermie een oplossing kan bieden voor de toekomst. Niet zo gek: Terherne is letterlijk omringd door water. Inmiddels worden twee routes verkend:

1. Een collectief warmtenet voor de oude dorpskern

Voor het centrum van Terherne wordt gekeken of een gezamenlijk warmtenet mogelijk is. Een eerste haalbaarheidsstudie van IF Technology liet zien dat dit in de hele dorpsstructuur lastig haalbaar zou zijn. Daarom ligt de focus nu op een kleiner gebied: alleen de oude kern. Een Deens bureau bekijkt op dit moment of er, met een andere bril, toch een technisch en financieel haalbaar ontwerp mogelijk is.

2. Individuele aquathermie aan de randen van het dorp

In de buitenwijken van Terherne staan veel huizen direct aan het water. Daar wordt onderzocht of bewoners zelf een water-water warmtepomp kunnen installeren. Daarbij haalt een warmtewisselaar de warmte uit het water in de eigen tuin. Meer dan 70% van de huizen ligt pal aan het water, wat de potentie groot maakt. Maar de techniek is nog jong, relatief duur en valt op dit moment buiten de gangbare subsidies. Daarom werkt De Poask samen met leveranciers aan een Nederlandse standaardoplossing: makkelijker, betaalbaarder en minder lawaaiig dan de bekende lucht-inlaatinstallaties.

Tegelijkertijd wordt gekeken of pilotwoningen in Terherne en andere dorpen de markt in beweging kunnen brengen. Ook wordt gelobbyd om deze stille wateroplossing in aanmerking te laten komen voor subsidie.

Samen slim omgaan met energie

De motivatie achter dit project is helder: warmte moet betaalbaar en beschikbaar blijven, ook als in 2050 de gaskraan dichtgaat. Zeker in een dorp met veel oudere huizen dreigt anders energiearmoede. Het warmtenet biedt daarvoor een collectieve, betrouwbare oplossing. De individuele aanpak maakt verduurzaming ook haalbaar voor buitengebieden.

Om piekbelasting te voorkomen, werkt Terherne daarnaast aan de oprichting van een eigen energiegemeenschap in samenwerking met Energie VanOns. Zo kan lokaal opgewekte stroom (bijvoorbeeld van zonnepanelen op vakantiehuizen) beter worden benut, ook in de winter. De dorpsgemeenschap onderzoekt zelfs de inzet van een buurtbatterij om overschotten op te slaan.

Lessen uit het veld

De zoektocht naar warmte uit water is in Terherne echt een dorpsproces. De energiecoöperatie zette het initiatief in gang, maar liep op een gegeven moment tegen de grenzen van haar vrijwillige capaciteit aan. De gemeente nam het stokje over en stelde een projectleider aan om samen met betrokken partijen de volgende stappen te verkennen.

Die samenwerking verloopt steeds beter, maar vraagt heldere afspraken over ieders rol en verantwoordelijkheden. Wat mag je van elkaar verwachten? En wie zet wanneer welke stap?

Het project bevestigt ook een bredere les: een warmtenet ontwikkelen is vaak te complex en kostbaar voor vrijwillige coöperaties alleen. Gemeenten of andere overheden moeten verantwoordelijkheid nemen voor aanleg en financiering, met coöperaties als lokale partner voor vertrouwen en participatie.

Vooruitblik

Op dit moment wordt gewerkt aan een voorlopig ontwerp voor het warmtenet. Parallel zoekt De Poask naar 10 tot 20 huishoudens die willen meedoen in een pilot voor individuele aquathermie. Ondertussen groeit de interesse van andere dorpen: de aanpak van Terherne – met collectieve en individuele oplossingen – biedt een inspirerend voorbeeld voor waterschapseilanden, plattelandsgemeenten en buitengebieden door het hele land.