Een beweging uit het dorp

De ambitie van Warm Koudum: zoveel mogelijk huishoudens van het gas af. De werkgroep Warm Koudum en coöperatie Duurzaam Koudum (DZK) nemen het voortouw, gesteund door gemeente Súdwest-Fryslân, EXTRAQT en Ekwadraat. Voor de dorpskern wordt een collectief warmtenet onderzocht, gevoed door warmte uit de Koudumer Far en WKO-bronnen, gecombineerd met opslag. Voor de minder dichte delen van het dorp ligt de nadruk op individuele oplossingen, zoals (hybride) warmtepompen. Ook een dorpsmolen als bron van groene stroom staat op de agenda.

De handen ineen

Sinds 2023 is er veel gebeurd. Samen met de Hanzehogeschool, gemeente en provincie startte Warm Koudum een learning community waarin de eerste opties voor duurzame warmte werden doorgerekend. Er werd bijvoorbeeld gekeken naar de impact van verschillende typen warmtepompen op kosten, stroomverbruik en CO₂-uitstoot.

In de winter volgden kleinschalige isolatieacties, uitgevoerd door het FixTeam samen met de IJsclub. Niet alleen om huizen warmer te maken, maar vooral om het gesprek in het dorp aan te wakkeren.

In 2024 onderzocht de Hanzehogeschool hoe netcongestie kan worden opgelost, bijvoorbeeld door centrale aansturing van warmtepompen en laadpalen. Tegelijkertijd werd de bereidheid van bewoners om daaraan mee te doen in kaart gebracht.

Diezelfde zomer sloot Koudum aan bij twee Europese projecten: Wetterwaarmte en Aquacom. Vanuit Wetterwaarmte wordt nu een haalbaarheidsstudie uitgevoerd naar een collectief warmtenet. Verschillende scenario’s en businesscases worden vergeleken, en parallel daaraan wordt gewerkt aan bewonersparticipatie en een subsidieregeling.

Intussen loopt er een grotere isolatieactie (NIP), waarbij slecht geïsoleerde woningen een aantrekkelijke subsidie krijgen. Inmiddels hebben 60 huishoudens zich aangemeld. 

De impact van Warm Koudum

Als de plannen slagen, gaan ruim 275 woningen van het gas. Dat betekent 85% minder CO₂-uitstoot (van 1458 ton naar 210 ton) en 60% minder primair energieverbruik. Voor de oude dorpskern biedt een collectief net bovendien voordelen boven individuele warmtepompen, die vaak minder geschikt zijn vanwege esthetiek, geluid of kosten.

Door collectief eigendom blijven de opbrengsten in het dorp, en worden ook minder draagkrachtige huishoudens meegenomen. Daarmee pakt Warm Koudum niet alleen de verduurzaming aan, maar ook energiearmoede.

Lessen onderweg

Het project draait grotendeels op vrijwilligers. Dat houdt de kosten laag en de betrokkenheid groot, maar vraagt ook geduld: de voortgang gaat minder snel dan bij een professionele organisatie.

Wat helpt: een enthousiaste groep meedenkers, goede relaties met gemeente en corporatie, en transparante communicatie via dorpskrant, infosessies en nieuwsbrieven. “Voor de meeste bewoners telt de rekening,” zegt de werkgroep. “Onze taak is om te laten zien dat fossielvrij slimmer kan zijn, niet duurder.”